Marul ve Seleri Ev Bahçesinde Nasıl Yetiştiririm?
Marul ve seleri (kereviz), ev bahçeciliğinde "hızlı geri dönüş" veren iki yeşillik grubudur: ikisi de yaprağından hasat edilebilir, ikisi de serin havayı sever ve ikisi de 20–25 cm derinliğinde bir saksıda ürün verir. Yine de aynı kaba ekip aynı bakımı uygularsanız sonuç hayal kırıklığı olur; çünkü çimlenme hızları, su ihtiyaçları ve olgunlaşma süreleri birbirinden belirgin biçimde farklıdır.
Aşağıdaki tablo, iki bitkiyi planlama açısından yan yana koyuyor. Marul seleri yetiştirme kararınızı bu farklar üzerine kurarsanız, hangisini tohumdan hangisini fideden başlatacağınızı en baştan doğru seçersiniz.
| Ölçüt | Marul | Seleri (kereviz) |
|---|---|---|
| Çimlenme süresi | 3–10 gün | 14–21 gün (yavaş ve düzensiz) |
| İdeal çimlenme sıcaklığı | 15–20 °C | 18–22 °C |
| Hasada kadar süre | Yaprak tipleri 30–45 gün, göbekli tipler 60–80 gün | Yaprak kerevizi 60–80 gün, saplı tipler 100–130 gün |
| Bitki arası mesafe | 20–25 cm | 20–30 cm |
| Minimum saksı hacmi (bitki başına) | 3–5 litre | 7–10 litre |
| Günlük ışık | 4–6 saat yeterli | 6 saat ve üzeri tercih edilir |
| Su toleransı | Kısa kuraklığı affeder | Kuruluğu affetmez, sap lifli ve acı olur |
Adım Adım Uygulama
- Doğru zamanı seçin. Her ikisi de serin mevsim bitkisidir. Marul için ilkbahar başı ve yaz sonu–sonbahar pencereleri en verimlidir; 25 °C üzerindeki sürekli sıcaklıkta marul sapa kalkar, yaprak acılaşır. Seleri uzun bir gelişme dönemi istediği için tohumu, dışarı şaşırtma tarihinden 8–10 hafta önce iç mekânda başlatmanız gerekir. Bölgenizin son don tarihini bilmiyorsanız, ekim takvimi mantığıyla çalışan bir plan çıkarmak ilk işiniz olsun.
- Toprak karışımını hazırlayın. Hedef: su tutan ama havalanan bir ortam. Pratik oran %50 torf/hindistan cevizi torfu + %30 olgun kompost + %20 perlit. Seleri toprakta bol organik madde ve nem ister; marul ise sıkışmış, ağır toprakta kök geliştirmez. Kendi kompostunuzu üretiyorsanız kompost oranını %40'a çıkarabilirsiniz — bu iki bitki de azot sever.
- Tohum ekimi. Marul tohumu ışıkta çimlenir: 0,5 cm'den derine ekmeyin, üzerine ince bir elenmiş harç serpin. Seleri tohumu daha da yüzeyseldir; toprağa hafifçe bastırıp üzerini kapatmayın. Seleri tohumunu ekim öncesi 12–24 saat ılık suda bekletmek çimlenmeyi 2–4 gün öne çeker. Nem kaybını önlemek için viyolün üzerini şeffaf kapakla örtün, çimlenme başlar başlamaz kapağı kaldırın.
- Fide dönemi ve seyreltme. Marul fidelerinde 2–3 gerçek yaprak çıktığında sık olanları seyreltin. Kestiğiniz fideleri atmayın, mikro yeşillik olarak tüketilebilir. Seleri fideleri ilk 3–4 hafta oldukça yavaş büyür; bu normaldir, gübrelemeyle hızlandırmaya çalışmak fideyi cılızlaştırır.
- Şaşırtma. Marulu 3–5 litrelik bölmeye, seleriyi 7–10 litrelik derin saksıya alın. Kök boğazını gömmeyin: fazla derin ekilen marulda taç çürüklüğü riski yükselir. Balkon kullanıyorsanız uzun bir dikdörtgen balkon saksısına 3 marul + 1 seleri yerleşimi, ışık rekabeti açısından dengeli bir kombinasyondur.
- Sulama rejimi. Marul için toprağın üst 2 cm'i kuruduğunda; seleri için toprak sürekli nemli kalacak şekilde su verin. Yazın balkon saksılarında bu, seleri için günde bir, marul için iki günde bir sulama anlamına gelebilir. Yapraklara değil kök bölgesine su verin; ıslak yaprak mildiyö için açık davetiyedir. Sulama sıklığını takvimle değil parmak testiyle belirlemek, iki bitkide de en güvenilir yöntemdir.
- Gübreleme. Her ikisi de yaprak ürünü olduğu için azot ağırlıklı beslenir. Şaşırtmadan 2 hafta sonra başlayarak 10–14 günde bir seyreltilmiş sıvı organik gübre (solucan gübresi çayı, ısırgan suyu) verin. Seleri ayrıca bor ve kalsiyum eksikliğine duyarlıdır; bunun tipik belirtisi sap içlerinin kahverengileşmesi ve çatlamasıdır. Düzenli kompost takviyesi bu riski azaltır.
- Hasat stratejisi. Marulda "kes ve tekrar büyüsün" yöntemi en verimlidir: dış yaprakları göbeği 4–5 cm bırakarak kesin, aynı bitkiden 3–4 kez hasat alın. Seleride yaprak tiplerinden sürekli dal alabilirsiniz; saplı tiplerde ise dış sapları tek tek kesmek, tüm bitkiyi sökmekten daha uzun bir hasat dönemi sağlar. Sabah saatlerinde toplanan yapraklar akşam toplananlara göre belirgin biçimde daha diri kalır.